Nostalgia เพราะอดีตมีแต่เรื่องสวยงาม (หรือเปล่านะ?)
- Jun 3, 2022
- 1 min read
Updated: Jun 3, 2022
https://www.facebook.com/cmutoday/photos/a.577098539324697/1391655127869030/
ถ้าเราหลับตาแล้วมองย้อนไปในช่วงวัยเด็กของตัวเอง ในช่วงที่เทคโนโลยียังไม่ล้ำเหมือนหลุดออกมาจากภาพยนตร์อย่างทุกวันนี้ ภาพเหล่านั้นยังคงตราตรึงในความทรงจำสำหรับใครหลาย ๆ คน เกิดเป็นความรู้สึกชวนยิ้มทุกครั้งที่นึกถึงมัน หรือถึงขั้นเกิดอาการคลั่งไคล้ในสิ่งของต่าง ๆ ที่หาไม่ได้แล้วในยุคนี้ เราเรียกความรู้สึกโหยหาอดีตนี้ว่า ‘Nostalgia’ และถึงแม้จะเป็นเพียงความรู้สึก แต่กลับมีความซับซ้อนและทรงพลังอย่างมากต่อชีวิตของเรา แล้วอะไรที่ทำให้ Nostalgia มีอิทธิพลกับเราขนาดนี้? มาหาคำตอบไปด้วยกันได้ในบทความนี้เลย
.
คำว่า ‘Nostalgia’ มาจากการรวมกันของรากศัพท์ภาษากรีกสองคำคือ ‘Nostos’ ที่แปลว่า ‘กลับบ้าน’ และ ‘Algos’ ที่แปลว่า ‘ความเจ็บปวด’ ซึ่งจากรากศัพท์นี้ ทำไมฟังดูแล้วไม่มีเค้าโครงของสิ่งที่จะพาให้เรายิ้มได้เลยล่ะ? คำตอบคือผู้คนเคยเชื่อว่าความรู้สึกคิดถึงอดีตแบบนี้เป็นโรคร้ายชนิดหนึ่ง ไม่ใช่สิ่งที่สวยงามน่าค้นหาเหมือนในตอนนี้ โดยในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 17 แพทย์ในยุโรปเชื่อว่าอาการ Nostalgia นั้นเป็นอาการทางจิตที่เจอได้บ่อยในกลุ่มทหารในยามสงคราม หรือกลุ่มนักสำรวจที่ต้องออกเดินทางสำรวจหาทวีปใหม่ ๆ ทหารและนักสำรวจที่จากบ้านและครอบครัวมาเป็นเวลานาน บ้างก็จะเกิดอาการคิดถึงโหยหาบ้าน โดยมีอาการกระสับกระส่าย เป็นกังวล นอนไม่หลับ ไม่ยอมรับประทานอาหาร หรือแย่ที่สุดคือถึงขั้นคิดฆ่าตัวตาย ซึ่งแพทย์ในเวลานั้นเชื่อว่าเกิดจากสัญชาตญาณของสัตว์ในสมองที่ทำให้เกิดการคิดถึงบ้านขึ้นมา
.
ในยุคต่อมาที่มีการศึกษาเกี่ยวกับอาการนี้มากขึ้น เรามีการพัฒนาความเข้าใจว่าอาการ Nostalgia นั้นไม่ได้มีเพียงแง่มุมที่น่ากลัวเท่านั้น แต่เป็นอาการที่เราหวนระลึกถึงอดีตที่มีความสุขในยามที่เรามีความทุกข์หรือเจอเรื่องราวที่ไม่เป็นดังใจ ซึ่งเป็นปฏิกิริยาตอบสนองของสมองเพื่อต่อสู้กับความเครียดที่เกิดขึ้น ทำให้ผู้ที่รู้สึกนั้นมีความรู้สึกอิ่มเอิบ มีความสุข มองโลกในแง่ดีมากขึ้น
.
“ภาพแห่งอดีต จริง ๆ แล้วมันไม่เคยจากไปไหน มันอาจจะซุกอยู่ที่ซอกหนึ่งในลิ้นชักความทรงจำ และอยู่อย่างนั้นมาตลอด จนความทรงจำใหม่ ๆ เข้ามาทับ เข้ามาซ้อน ดันมันไปจนสุดลิ้นชัก แต่เมื่อใดก็ตามที่ได้ยินเพลงอย่างนี้แว่วมา หรือเห็นรูปภาพสีเหลือง ๆ แดง ๆ เก่า ๆ ความทรงจำในครั้งนั้น ก็เหมือนถูกมือซน ๆ หยิบมันออกมาปลุกให้กลับมามีชีวิตอีกครั้งหนึ่ง” - เจี๊ยบ, แฟนฉัน (พ.ศ.2546)
.
เรื่องราวในภาพยนตร์ไทยเรื่อง ‘แฟนฉัน’ น่าจะเป็นสิ่งที่สะท้อนความหมายของคำว่า Nostalgia ได้อย่างเห็นภาพ แทบทุกคนต่างเคยโหยหาช่วงเวลาในอดีตทั้งนั้น หากถามถึง Nostalgia จากคน Gen X และ Gen Y พวกเขาก็คงจะพูดถึงการดูภาพยนตร์เก่า ๆ พร้อมกับการดื่มน้ำอัดลมจากถุงพลาสติกใสรัดยางวง การปั่นจักรยานเที่ยวเล่นกับเพื่อนวัยเด็ก ฟังเพลงฮิตยุค 70’s 80’s 90’s จากวิทยุทรานซิสเตอร์ คิดถึงรูปจากกล้องฟิล์มสีตุ่น ๆ หรือถ้าถามจากศิษย์เก่า มช. เกี่ยวกับความทรงจำที่เคยมีในรั้วมหาวิทยาลัย หลายคนก็คงอยากย้อนกลับไปในช่วงที่เป็นน้องใหม่ชั้นปีที่ 1 มากเป็นพิเศษ การนั่งรถไฟจากหัวลำโพงมาเรียนที่เชียงใหม่ ได้พบปะกับวิถีชีวิตใหม่ ๆ ที่แตกต่างออกไปจากตอนอยู่ที่บ้าน การเข้าร่วมกิจกรรมรับน้องขึ้นดอยครั้งแรก การได้นั่งรถม่วงไปเรียนในวันที่ฝนตก ความทรงจำเหล่านี้เป็นช่วงเวลาที่ทำให้หลายคนรู้สึกอบอุ่นอย่างบอกไม่ถูก
.
การได้ฟังคนรุ่นก่อน ๆ เล่าถึงความสุขที่เคยมีในอดีต บางครั้งก็ทำให้คนรุ่นหลังใน Gen Z เองเกิดความรู้สึกอยากรำลึกถึงอดีตแสนสวยงามที่ไม่เคยเกิดขึ้นกับตัวบ้าง ซึ่งมีก็คำเรียกความรู้สึกแบบนี้ว่า ‘Protonostalgia’ หรือ ‘Pseudo Nostalgia’ ซึ่งในการที่คนรุ่นหลังรับรู้เรื่องราวในอดีตผ่านสื่อต่าง ๆ ที่เคยได้รับความนิยม เช่น ภาพถ่ายในนิตยสาร ภาพวาด โฆษณาทางโทรทัศน์ เรื่องเล่า บทละคร บทเพลง หลายครั้ง ๆ ก็ถูกทำให้ดูสวยงามเกินจริงจนเกิดความเข้าใจผิดว่าสังคมในอดีตนั้นดีกว่าปัจจุบันไปเสียทุกอย่างและมองข้ามความเป็นจริงที่ว่าเรื่องราวในอดีตก็ไม่ได้สวยงามเสมอไป ประวัติศาสตร์ของพวกเรามีเรื่องเลวร้ายเกิดขึ้นมาโดยตลอด ทั้งสงคราม การก่อการร้าย การสังหารหมู่ การกดขี่ทางเพศ การเหยียดเชื้อชาติ ปัญหาสิ่งแวดล้อม การต่อสู้ทางการเมือง ฯลฯ ซึ่งหลายครั้งผู้คนก็เลือกที่จะไม่พูดถึงเรื่องเหล่านี้เวลาเล่าถึงเรื่องราวในอดีต และถ้าเทียบกับปัจจุบันแล้ว บางเรื่องเราก็พัฒนามาไกลกว่ายุคก่อนมาก ๆ เช่น ผู้คนตระหนักเรื่องความเท่าเทียมทางเพศมากขึ้น ปัญหาสิ่งแวดล้อมถูกพูดถึงในวงกว้าง สงครามระหว่างประเทศมีแนวโน้มลดลง เป็นต้น
.
ความคิดถึงนั้นเป็นสิ่งที่ทรงพลังมาก หากปัจจุบันที่โหดร้ายหรืออนาคตที่คาดเดาไม่ได้ทำให้เรารู้สึกแย่ การนึกย้อนถึงช่วงเวลาดี ๆ ในอดีตสามารถช่วยบรรเทาความรู้สึกแง่ลบได้บ้าง ให้อดีตที่น่าจดจำกลายเป็น Comfort Zone ที่สร้างแรงบันดาลใจให้กับการใช้ชีวิตของเรา แต่การถวิลหาอดีตก็ต้องใช้ให้ถูกวิธี เราสามารถกลับไปดื่มด่ำกับอดีตได้ตามต้องการ แต่ต้องไม่ลืมกลับมาอยู่กับปัจจุบันด้วย
.
สุดท้ายแล้วอดีตก็ไม่ได้ดีกว่าปัจจุบันในทุก ๆ ด้าน ถ้าหากยุคสมัยของเรามีแต่ผู้คนที่โหยหาเรื่องราวดี ๆ ในอดีตและไม่คิดที่จะพัฒนาหรือแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นในยุคสมัยของตนเอง แล้วในอนาคตพวกเราจะเหลืออะไรให้คนรุ่นหลังจดจำ?
.
.
อ้างอิง:
1. Why do we feel nostalgia? - Clay Routledge
2. อดีตอาจไม่ได้สวยงามเสมอไป อย่าให้ข้อมูลที่ไม่รอบด้านมาลวงตาคุณ
3. The surprising way nostalgia can help us cope with the pandemic
4. Here's which generation you're part of based on your birth year — and why those distinctions exist
Comments